Về cung cầu trên thị trường:  hiện nay trên địa bàn tỉnh có 60 cơ sở dạy nghề, trong đó có 5 trường cao đẳng nghề và có dạy nghề, 9 trường trung cấp nghề và có dạy nghề với 25 cơ sở dạy nghề ngoài công lập. Với số lượng đó tuy không phải là quá ít nhưng vẫn chưa thực sự đáp ứng đủ so với lực lượng lao động trên địa bàn tỉnh. Năm 2009, toàn tỉnh đã đào tạo nghề cho 6,6 vạn người. Tính riêng năm 2009 và những tháng đầu năm 2010, số lượng lao động có nghề và qua đào tạo nghề chỉ gần 40% tổng số nguồn lao động của tỉnh.

Các trường dạy nghề trong tỉnh chủ yếu tập trung ở thành phố Vinh, còn trên các huyện, thị khác chỉ rải rác một vài cơ sở dẫn đến cung cầu trên thị trường này thường không “gặp nhau” do nhiều gia đình khó khăn ở các huyện xa không đủ điều kiện cho các con em của mình theo học. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền phổ biến các ngành nghề đào tạo cũng như tầm quan trọng hay chất lượng dịch vụ của các cơ sở dạy nghề này đến “khách hàng”, nhất là ở nông thôn còn nhiều hạn chế. Nhiều gia đình gần như không biết hoặc không để ý đến các sở sở đào tạo này mặc dù trong nhà có thể có đến 5-7 người trong độ tuổi lao động. Năm 2009, tổng số lao động trên 10 huyện miền núi là gần 694 nghìn người, trong đó lao động làm việc trong các ngành kinh tế trên địa bàn là gần 486 nghìn người, chiếm trên 70% so với tổng số lao động trong độ tuổi. Các lao động làm trong ngành nông, lâm, ngư hầu hết đều chưa qua đào tạo. Sự cách xa giữa cung và cầu đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc mong muốn cung cấp dịch vụ của “doanh nghiệp”.

 Về chất lượng dịch vụ: Đào tạo nghề là một dịch vụ đặc biệt, không thể chỉ dựa vào lợi nhuận để khẳng định được chất lượng của dịch vụ này bởi đây là lĩnh vực tác động lớn đến nhiều lĩnh vực khác trong nền kinh tế với mục tiêu là tạo ra nguồn lao động có chất lượng. Và phần lớn các cơ sở này hoạt động dựa vào ngân sách quốc gia nên chỉ mang tính xã hội.

 Nhưng cũng như các dịch vụ khác, trong đào tạo nghề, nếu chúng ta có dịch vụ tốt, tương xứng với những chi phí mà người học bỏ ra đó là cơ sở để phát triển vững mạnh. Trong kinh tế, chúng ta không chấp nhận hàng giả, hàng nhái, hàng trốn thuế, vi phạm bạn quyển thì trong đào tạo nghề cũng như vậy, nếu cung cấp dịch vụ kém chất lượng thì “khách hàng” sẽ tẩy chay.

Trở lại các cơ sở dạy nghề ở  Nghệ An, trong những năm gần đây, chất lượng đào tạo đang được nâng cao từng ngày. Đội ngũ giáo viên dạy nghề cũng không ngừng phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng. Toàn tỉnh có hơn 1200 giáo viên dạy nghề có gần 100 người trình độ trên ĐH và rất nhiều người có trình độ ĐH, CĐ và thợ bậc cao đầu ngành. Và hiện nay nguồn nhân lực này đang tăng dần theo từng năm. Song song với sự tăng lên số lượng giáo viên,chất lượng đào tạo không người được nâng cao thể hiện rõ thông qua các cuộc thi giáo viên dạy nghề giỏi toàn quốc.

Bên cạnh những thành tích đáng khích lệ đó, chúng ta phải nhìn nhận một thực tế rằng: hiệu quả của các cơ sơ này còn nhiều hạn chế, cơ cấu đào tạo nghề chưa thực sự hợp lý. Rất nhiều ở các cơ sở dạy nghề, đặc biệt là các trường tại TP Vinh, trường nào cũng có đào tạo kế toán, công nghệ thông tin. Nhu cầu về lao động những ngành này cũng đang tăng dần lên do sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhưng vẫn là quá ít so với số lượng các học sinh ra trường. Còn một số ngành nghề như: kỹ thuật nông nghiệp, chế biến nông lâm khoáng sản, sửa chữa đóng tàu thuyền, các dịch vụ nông nghiệp và thủy sản... lại chưa được chú trọng. Rõ ràng dịch vụ này chưa có được sự hợp lý giữa ngành học và việc làm, học viên khi ra trường thường khó khăn khi tìm việc làm. Hay nói cách khác “dịch vụ hậu mãi” của “doanh nghiệp” chưa được quan tâm đúng mức. Tại một số cơ sở đào tạo, giáo viên than phiền rằng học sinh rất tin tưởng và nhờ thầy tìm việc sau khi tốt nghiệp nhưng thầy cũng thừa nhận là hiệu quả của sự hỗ trợ là không cao. Các trường dạy nghề và doanh nghiệp cần tìm lao động đang không có được sự liên kết cần thiết.

Một tín hiệu đáng mừng là hiện nay các cơ sở đào tạo nghề ở tỉnh ta đang được đa dạng hóa, rất nhiều ngành nghề, lĩnh vực đã được chú trọng đào tạo như: y dược, cây trồng, công nghệ thông tin, kinh tế, cơ khí... Nhiều trường đã mở ra liên kết được với những trường trong nước và cả quốc tế để đào tạo những nghề mới hoặc mời các giáo viên nước ngoài như Thái Lan, Trung Quốc đến để đào tạo tạo nên  sức cạnh tranh mới tốt hơn. Trường dạy nghề số 1 hợp tác đào tạo tiếng Thái, du lịch. Tuy nhiên, nếu có sự tập trung chuyên môn hơn vào một ngành nghề nhất định hơn là tập trung vào nhiều ngành nghề trong cùng một trường như : xây dựng, tin học, kế toán, kỹ thuật chế biến món ăn… thì chất lượng chuyên môn chắc chắn sẽ được nâng cao hơn.

Cơ sở vật chất của các cơ sở này cũng đang là gây nhiều khó khăn cho việc “phục vụ khách hàng” một cách tốt nhất. ở các trường dạy nghề thường, thời gian đào tạo chỉ 3 năm (hệ cao đẳng), 2 năm (hệ trung cấp) hoặc chỉ mấy tháng (hệ sơ cấp) nên muốn nâng cao tay nghề thì yêu cầu học sinh cần phải thực hành rất nhiều. Tuy nhiên, khi mà doanh nghiệp liên tục cải tiến sử dụng các máy móc hiện đại để chạy đua nâng cao chất lượng sản phẩm thì tại các trường nghề, cơ sở vật chất, trang thiết bị đang ngày càng lạc hậu, cũ kỹ, chậm thay đổi. Nhiều trường với lượng vốn ít ỏi chỉ đầu tư xây dựng nhà xưởng khang trang nhưng thực chất bên trong thiết bị còn khiêm tốn chưa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đào tạo. Điều này gây rất nhiều khó khăn cho học viên sau tốt nghiệp. Và không ít người sau khi ra trường phải chấp nhận làm việc hưởng lương như lao động phổ thông vì không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp. Điều đó có nghĩa là sau khi sử dụng dịch vụ, cảm nhận của “người tiêu dùng” chưa được hài lòng.

Chúng ta đã bước vào nền kinh tế thị trường gần 20 năm nhưng nhận thức của các “doanh nghiệp” về thương hiệu đang còn hạn chế. Do tính nóng vội của nhiều cơ sở dạy nghề nên hình thức quảng cáo, marketing mang tính chất lôi kéo nhiều hơn là tạo cho “khách hàng” cảm thấy cần thiết và mong muốn sử dụng dịch vụ. Lấy ví dụ đơn giản, một số cơ sở khi phát tờ rơi quảng cáo có đính kèm luôn cả hồ sơ để đăng ký dự thi. Có thể bộ hồ sơ này chẳng đáng bao nhiêu tiền nhưng người dân Việt Nam đã quen với quan niệm “hàng không mất tiền thường là hàng...không đảm bảo” Và trên các bộ hồ sơ đó lại có đóng dấu đỏ của trường nhưng khi “khách hàng” không thấy cần thiết thì công việc của họ sẽ là... vứt đi. Khi đó hình ảnh của “doanh nghiệp” bị ảnh hưởng không nhỏ.

Sự cạnh tranh: Bước vào nền kinh tế thị trường, dịch vụ đào tạo nghề mặc dù vẫn nằm trong sự bảo hộ của nhà nước và mang tính xã hội hóa nhưng vẫn không tránh khỏi sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. ở tỉnh ta các cơ sở dạy nghề chủ yếu là công lập, hoạt động dựa trên ngân sách chủ yếu của nhà nước. Từ nhiều năm nay các cơ sở đã có không ít biểu hiện mang tính ỷ lại, ít vận động, thường chờ đợi sự rót vốn từ ngân sách nhà nước. Nền kinh tế đang thay da đổi thịt từng ngày, nhu cầu lao động có trình độ ngày càng nhiều hơn mà bản thân “doanh nghiệp” không theo kịp thì “khách hàng” không thể sử dụng mãi một “dịch vụ” đã “kém chất lượng” từ lâu. Và việc “khách hàng” đi tìm một “doanh nghiệp” tốt hơn là một điều khó tránh khỏi. Thậm chí nếu tình trạng trì trệ vẫn diễn ra lâu dài,nhà nước có thể cho phải cho phép tư nhân tham gia mạnh hơn vào lĩnh vực này, khi đó quy luật cạnh tranh khắc nghiệp có thể sẽ “đào thải” những “doanh nghiệp” này. Đó là sự khắc nghiệt của cạnh tranh trong kinh tế thị trường.

Trong thời gian tới, định hướng trọng điểm của tỉnh là tập trung vào các ngành : Công nghiệp chế biến nông- lâm - thủy sản, khoáng sản, sản xuất VLXD, điện, cơ khí và đặc biệt là công nghiệp công nghệ cao. Cụ thể, các dự án lớn của tỉnh đến 2015 là: nhiệt điện,khai thác chế biến thiếc, sản xuất soda, bia, giấy; về nông-lâm-thủy sản gồm : chế biến thủy sản, thực phẩm (thịt gia súc, gia cầm), rau quả, tinh bột sắn, lạc vừng… Đây là những cơ hội lớn để giải quyết việc làm cho lao động trong tỉnh. Các trường dạy nghề cần nắm bắt cơ hội và tập trung đào tạo những ngành nghề sẽ cần nhiều lao động trong thời gian tới để nhanh chóng giải quyết vấn đề việc làm cho học viên. Một ngành nghề nữa tuy không phải là ngành nghề trọng điểm của Nghệ An nhưng đang là ngành thiếu lao động cần tập trung để đào tạo nữa đó là dệt may. Hiện nay ở nhiều tỉnh, thành phố đang có nhu cầu tuyển số lượng lớn công nhân may.

Nâng cao chất lượng nguồn lao động cũng luôn là định hướng ưu tiên hàng đầu của các cấp, ban ngành của tỉnh. Do đó, tuy còn nhiều khó khăn và thách thức nhưng cũng không ít cơ hội cho các trường dạy nghề có thể cung cấp dịch vụ một cách tốt nhất. Để làm được điều này cần nhất ở sự đầu tư, đổi mới của chính bản thân các cơ sở này cũng như sự quan tâm hơn nữa của các cấp, ban ngành./.

                    Nhật ánh

 Trung tâm Xúc tiến Thương mại